Koopkracht in Nederland in 2026 (en eerdere jaren)

Koopkracht verwijst naar de hoeveelheid goederen en diensten die je kunt kopen met een bepaald inkomen. Simpel gezegd, hoe meer geld je bezit, hoe hoger je koopkracht. Factoren zoals inflatie, belastingregels en inkomensveranderingen beïnvloeden de koopkracht rechtstreeks.

Een daling van de koopkracht betekent dat je minder kunt kopen met hetzelfde inkomen, vaak als gevolg van inflatie. Als de spaarrentes dalen, is er ook sprake van koopkrachtverlies op spaargeld. In 2024 daalden de spaarrentes bijvoorbeeld fors, waardoor Nederlanders te maken kregen met een koopkrachtverlies van € 7,6 miljard op hun spaargeld.

En ook in 2025 daalde de koopkracht van Nederlanders: terwijl veel spaarders in 2025 een gemiddelde rente van 1,4% ontvingen voor hun vrij opneembaar spaargeld, bedroeg de inflatie ongeveer 3%.

Wanneer de koopkracht daalt:

• Schrappen mensen luxe uitgaven
• Bezuinigt men op vaste lasten: door bijvoorbeeld minder te verwarmen of goedkopere boodschappen te kopen.
• Nemen schulden toe: Bij een lagere koopkracht lenen mensen vaker geld of gebruiken ze creditcards om aan de dagelijkse uitgaven te voldoen.
• Neemt de hoeveelheid spaargeld af: Mensen zijn genoodzaakt hun spaargeld aan te spreken om rond te komen of onverwachte kosten te dekken.

Andersom leidt een stijging van de koopkracht tot meer financiële ruimte voor huishoudens.

Wanneer de koopkracht toeneemt:

• Geven mensen meer uit
• Investeren mensen in woningverbetering:  zoals renovaties, verduurzaming of nieuwe meubels, omdat ze zich dit makkelijker kunnen veroorloven. 
• Neemt de hoeveelheid spaargeld toe: Mensen kunnen meer geld opzij zetten voor noodgevallen, pensioen of andere financiële doelen.
• Kan er sprake zijn van betere gezondheidszorg: Huishoudens kunnen meer uitgeven aan tandartsbezoeken, medische controles of een betere zorgverzekering.

Voor 2026 zijn er gemengde maar overwegend positieve verwachtingen voor de koopkracht en economie in Nederland. Hoewel de prijzen blijven stijgen, worden inkomensverwachtingen en beleidspakketten positief ervaren, wat gemiddeld leidt tot een stijging van de koopkracht.

• Stijging van de prijzen: De inflatie in 2025 wordt geschat op ongeveer 3,2%, wat een duidelijke impact heeft op de prijzen van dagelijkse goederen. Voor 2026 wordt de inflatie naar verwachting lager, rond 2,3% (CPB/Nibud-raming).
• Belastingmaatregelen: Ook in 2026 blijven er belastingwijzigingen doorgevoerd worden. Net als in 2025 worden de belastingschijven aangepast: de eerste schijf gaat iets omlaag maar de tweede iets omhoog en de schijven worden niet volledig geïndexeerd met de inflatie, wat kan leiden tot meer belastingdruk voor sommige huishoudens. Hierdoor blijft het netto effect van deze maatregelen op koopkracht beperkt.
• Toeslagen: In zowel 2025 als 2026 zijn huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget bij veel huishoudens geïndexeerd. Toch worden de voordelen deels tenietgedaan door stijgende huren, hogere zorgpremies en andere duurdere uitgaven. In 2026 worden de huurtoeslagregels vereenvoudigd en meer huurders krijgen er mogelijk recht op, wat de koopkracht van specifieke groepen kan verbeteren. 
• Lonen en uitkeringen: Het bruto minimumloon steeg met ongeveer 5% in 2025, en ook in 2026 blijft het minimumloon en cao-lonen naar verwachting met meerdere procenten stijgen (boven de inflatie), wat de koopkracht ondersteunt. Uitkeringen en aan het minimumloon gekoppelde bedragen (zoals AOW) stijgen eveneens mee. 

Met een gemiddelde loonstijging van circa 4,3% en een inflatie van 3,2% in 2025 steeg de koopkracht van huishoudens gemiddeld met ongeveer 0,5%. Voor 2026 voorspelt het CPB een verdere verbetering: de mediane koopkracht stijgt naar verwachting met ±1,0%–1,3%, doordat lonen naar verwachting harder stijgen dan de prijzen en toeslagen/beleid aanvullend effect hebben. 

Om de huidige koopkracht te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar de trends van de afgelopen jaren. De tabel en grafiek hieronder laten de gemiddelde koopkrachtontwikkeling per jaar in Nederland zien, van 2015 tot 2025:

Koopkrachtontwikkeling (2015-2025)

Volgens de beschikbare gegevens is er in 2025 een algemene trend van koopkrachtstijging zichtbaar in de Europese Unie, maar de precieze cijfers verschillen per land. Hier is een overzicht van de beschikbare informatie over de koopkrachtstijging in Europa voor 2025 (bron: GfK Purchasing Power Europe 2025):

• Het EU-gemiddelde koopkrachtbedrag per hoofd van de bevolking in Europa stijgt naar verwachting naar ongeveer € 20.291 in 2025, wat een nominale groei van circa 4,0% ten opzichte van het voorgaande jaar vertegenwoordigt. 
• Nederland staat in 2025 op de twaalfde plaats in de Europese vergelijking van koopkracht per hoofd van de bevolking, met een koopkracht van naar schatting € 28.535 per persoon. Daarmee ligt Nederland boven het Europese gemiddelde. 
• Liechtenstein blijft aan kop staan met een koopkracht van € 71.130 per hoofd van de bevolking, wat meer dan 3,5 keer hoger is dan het Europese gemiddelde. 
• Het Verenigd Koninkrijk wordt opnieuw genoemd als een van de landen met relatief hoge koopkracht en verbetert zijn positie in de algemene Europese vergelijking; het heeft een koopkracht van € 30.486 per persoon en staat op de zesde plaats. 
• Spanje bevindt zich met een koopkracht van ongeveer € 20.134 per hoofd van de bevolking iets onder het Europese gemiddelde, maar de kloof met het gemiddelde blijft relatief klein.

Om de koopkracht te verhogen, zijn verschillende maatregelen nodig:

1. Beheersen van inflatie: Door een stabiel monetair beleid van de Europese Centrale Bank en maatregelen tegen stijgende energieprijzen.

2. Belastinghervormingen: Verlaging van de belastingdruk voor lage en middeninkomens.

3. Loonstijgingen: Het stimuleren van loonontwikkeling boven het inflatieniveau.

In 2026 worden er voorzichtige verbeteringen verwacht qua koopkracht, maar er blijft sprake van uitdagingen zoals de hoog blijvende inflatie. Door bewust om te gaan met financiële keuzes en het beleid te volgen, kunnen huishoudens hun koopkracht op peil houden of zelfs verbeteren.

Blijf op de hoogte van de laatste economische ontwikkelingen via onze kennisbank.