Instytucje finansowe – dlaczego im nie ufamy? 5 najczęstszych obaw Polaków i jak je rozwiać

Polacy coraz lepiej radzą sobie z zarządzaniem finansami, ale do instytucji finansowych podchodzą z dużą rezerwą. Banki komercyjne, fundusze inwestycyjne czy zakłady ubezpieczeń często budzą naszą nieufność – i to mimo ścisłej kontroli państwa i nadzoru sprawowanego przez wyspecjalizowane instytucje (m.in. Komisję Nadzoru Finansowego). Dlaczego tak niechętnie oszczędzamy i inwestujemy? Co mogłoby nas skłonić do zmiany podejścia?

Instytucje finansowe to firmy i organizacje, które zajmują się gromadzeniem, zarządzaniem, pożyczaniem lub inwestowaniem pieniędzy. Należą do nich m.in. banki, fundusze inwestycyjne, towarzystwa ubezpieczeniowe, domy maklerskie czy unijne spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i).

Choć działają na podstawie przepisów prawa i pod nadzorem państwowych instytucji – takich jak Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) – wiele osób nadal podchodzi do nich z rezerwą. Warto zrozumieć, dlaczego tak się dzieje i jak podejmować świadome decyzje, nie rezygnując z możliwości, jakie te instytucje oferują.

Badanie przeprowadzone przez UCE RESEARCH dla platformy Raisin dostarcza wielu innych ciekawych wniosków, które pozwalają lepiej zrozumieć powody takiego stanu rzeczy.

"Co ósmy Polak nie ma żadnych oszczędności, a niemal co trzeci nie odkłada miesięcznie ani złotówki. Ci, którzy jednak oszczędzają, najczęściej przeznaczają na ten cel od 5 do 20 proc. swoich dochodów. To, co mogłoby realnie zmienić sytuację, to wyższe oprocentowanie, niższe progi wejścia i pełna przejrzystość ofert" – komentuje Michael Piatek, dyrektor generalny Raisin w Polsce.

W odpowiedziach na pytanie "Co najbardziej zniechęca Pana/Panią do oszczędzania lub inwestowania?" większość ankietowanych wskazuje podobne powody: zbyt niskie wynagrodzenie (29,28%), wysoką inflację (19,72%), brak zaufania do instytucji finansowych (10,76%) czy bieżącą sytuację rodzinną (8,57%).

Z drugiej strony, wielu respondentów deklaruje, że do rozpoczęcia inwestowania skłoniłoby ich wysokie oprocentowanie (39,34%), możliwość inwestowania małych kwot (30,38%), a także przejrzystość zasad i brak ukrytych opłat (26,49%). Jednocześnie wielu badanych podkreśla istotność gwarancji bezpieczeństwa (20,82%) oraz łatwej i szybkiej obsługi online (21,81%).

Wiele osób pamięta kryzysy jak przypadek SKOK-ów czy bankructwa funduszy inwestycyjnych w przeszłości. Gdy instytucje, które miały chronić oszczędności, nagle tracą płynność, rodzi się lęk, że nasze depozyty mogą zniknąć. Mimo systemu gwarantowania depozytów (do 100 tys. euro na bank), wspomnienia bolą.

Mimo obaw, platformy finansowe online, oferujące lokaty lub inwestycje – takie jak Raisin  – cieszą się sporym zaufaniem ankietowanych.

Z badania jasno wynika, że jednym z głównych powodów, które zniechęcają do oszczędzania i inwestowania, jest lęk przed tym, że pieniądze „stopnieją” przez inflację (19,72%) lub zostaną źle ulokowane ze względu na brak wiedzy o produktach finansowych (6,47%).

Wielu ankietowanych obawia się, że skoro oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych bywa niższe niż inflacja, to trzymanie pieniędzy w banku „nie ma sensu”. Z drugiej strony, część badanych boi się inwestycji, bo kojarzy je z dużym ryzykiem i możliwością utraty części lub całości kapitału.

Oszczędzający i inwestorzy, zwłaszcza ci początkujący, przyznają, że gubią się w specjalistycznym języku, nie rozumieją różnic między poszczególnymi rodzajami funduszy czy kont a umowy pełne paragrafów i odwołań do przepisów budzą w nich wiele obaw.

W wielu odpowiedziach na pytanie o to, co zachęciłoby do rozpoczęcia inwestowania lub zakładania lokat, powtarza się jeden wątek: przejrzystość kosztów i warunków. Respondenci często wskazują (26,49%), że obawiają się ukrytych opłat, prowizji oraz skomplikowanych konstrukcji, przez które realny zysk okazuje się dużo niższy, niż sugerowały zapewnienia doradców czy materiały marketingowe.

Odpowiedzi na pytania o dochody, wysokość oszczędności i odsetek dochodu przeznaczany na oszczędzanie lub inwestycje pokazują jeszcze jedną, bardzo silną barierę: przekonanie, że przy niskich zarobkach „nie ma z czego odkładać”.

Część respondentów przyznaje wprost, że nie posiada żadnych oszczędności (12,25%), a ponad połowa posiada oszczędności w kwocie nie większej niż 10 000 zł. Na budowanie oszczędności 41,33% ankietowanych przeznacza do 10% swoich miesięcznych dochodów, a 11,85% deklaruje, że nie odkłada wcale.

Nieufność do banków czy funduszy inwestycyjnych wcale nie musi paraliżować. Wystarczy pamiętać o kilku prostych krokach, które pozwolą dokonać rozsądnego wyboru i ograniczyć ryzyko do minimum.

• Do instytucji finansowych zaliczamy m.in. banki krajowe, banki inwestycyjne, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne, fundusze emerytalne, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
• Warto znać definicję i ofertę każdego z tych podmiotów, bo poszczególne rodzaje instytucji finansowych mają inne obowiązki i inny poziom ochrony środków.

• W Polsce większość instytucji finansowych działa na podstawie ustaw i podlega mniej lub bardziej rygorystycznemu nadzorowi państwa.

• Sprawdź, czy dana instytucja jest zobowiązana do przestrzegania przepisów i jakie konkretnie są jej zobowiązania. Unikniesz w ten sposób niepotrzebnych rozczarowań i upewnisz się, że nie przyjmujesz na siebie zbyt dużego ryzyka.

• Nie wszystkie podmioty świadczą te same usługi finansowe – inne są bankowe, inne inwestycyjne, a jeszcze inne dotyczą zakładów ubezpieczeń czy instytucji pożyczkowych.
• Zwróć uwagę, czy produkt odpowiada Twoim potrzebom, a nie tylko brzmi atrakcyjnie marketingowo. Nie bój się zadawać pytań i prosić o dodatkowe informacje. Dopiero po zgromadzeniu wszystkich informacji, oceń, czy produkt lub usługa finansowa pasują do Twojego profilu lub działalności, jeśli jesteś przedsiębiorcą.

• Każda inwestycja wiąże się z ryzykiem – niezależnie od tego, czy chodzi o obrót akcjami na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie, udział w emisji papierów wartościowych przedsiębiorstwa czy zakup polskich obligacji skarbowych.
• Przeanalizuj zależność między zyskiem a ryzykiem oraz swoim własnym apetytem na ryzyko. Jeśli ryzyko jest zbyt wysokie w stosunku do potencjalnego zysku, zastanów się dwa razy, czy jesteś gotowy zaakceptować ewentualne straty.

• Produkty depozytowe w bankach są zwykle lepiej chronione niż inwestycje rynkowe, w przypadku których możliwa jest utrata części lub nawet całości zainwestowanego kapitału. Gromadzenie oszczędności na lokacie lub koncie oszczędnościowym pozwala korzystać z gwarancji oferowanych przez BFG w Polsce – do równowartości 100 000 EUR na osobę, na bank, zgodnie z obowiązującym prawem, a poza granicami kraju przez lokalny jego odpowiednik.
• Upewnij się, czy i jakimi gwarancjami objęte będą Twoje oszczędności. Dowiedz się też, czego należy się spodziewać, gdy wybrana instytucja finansowa popadnie w poważne kłopoty finansowe.

• Wiarygodność w oczach klientów to jedna z największych wartości każdej instytucji finansowej. Budowana jest ona latami poprzez stabilną działalność, przejrzyste zasady, rzetelne informowanie klientów oraz terminowe wywiązywanie się z zobowiązań.
• Zorientuj się, jak długo instytucja finansowa działa na rynku, jakie ma wyniki finansowe i co mówią o niej klienci. Inaczej oceń ofertę dużego podmiotu obsługującego wielu klientów i przedsiębiorstw, a inaczej nową instytucję, która dopiero wkracza na rynek.

• Bezpieczne inwestowanie to proces, a nie jednorazowa decyzja. Niezależnie od tego, jakimi zasobami finansowymi dysponujesz i jak chcesz inwestować, pamiętaj o dywersyfikacji i zachowaniu zdrowego rozsądku.

• Jeśli oferta obiecuje wysokie zyski bez ryzyka – możesz mieć pewność, że to niemal zawsze sygnał ostrzegawczy – zgodnie z ostrzeżeniami KNF i UOKiK.

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji ani porady inwestycyjnej. Decyzje finansowe powinny być podejmowane indywidualnie, na podstawie rzetelnych informacji i analizy ryzyka.