Wat is rente?

Er zijn verschillende vormen van rente. De drie meest gebruikelijke zijn:

• Nominale rente is het percentage dat een bank communiceert, bijvoorbeeld 3% op een spaarrekening. Dit is het basispercentage, zonder rekening te houden met inflatie of hoe vaak rente wordt uitgekeerd. 
• De reële rente corrigeert dit percentage voor inflatie en laat zien wat je werkelijk overhoudt in koopkracht. Is de rente 3% en de inflatie 4%, dan is je reële rente –1% en lever je dus koopkracht in. 
• De effectieve rente gaat nog een stap verder: die houdt rekening met het effect van rente-op-rente. Als rente meerdere keren per jaar wordt uitgekeerd, valt je werkelijke rendement iets hoger uit dan het nominale %. Wie vermogen serieus beheert, kijkt daarom niet alleen naar het hoogste getal, maar naar wat er onder de streep overblijft.

Rente bekijk je idealiter in relatie tot inflatie.

• Is de spaarrente 3% en de inflatie 4%? Dan daalt je koopkracht.
• Is de spaarrente hoger dan de inflatie? Dan groeit je reële vermogen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar het nominale percentage te kijken, maar ook naar je werkelijke koopkracht.

De hoogte van de spaarrente hangt af van:

• Het rentebeleid van de Europese Centrale Bank (ECB)
• De marktrente
• De looptijd (vrij opneembaar of vastgezet)
• De bank zelf

Over het algemeen geldt: hoe langer je je geld vastzet, hoe hoger de rente. Dat zie je bijvoorbeeld bij een termijndeposito.

De spaarrente en hypotheekrente zijn indirect met elkaar verbonden. Banken lenen spaargeld uit als hypotheken (zo verdienen banken onder andere geld).

Wanneer de ECB de rente verhoogt, stijgen zowel de spaarrentes als de kapitaalmarktrentes. Dit maakt sparen aantrekkelijker, maar lenen duurder. Banken verhogen dan hun hypotheekrentes om hun winstmarge te behouden.

Het omgekeerde gebeurt bij een rentedaling: spaarrentes dalen sneller dan hypotheekrentes omdat banken minder snel hogere kosten willen doorberekenen aan spaarders. Dit verklaart waarom spaarders vaak minder profiteren van rentestijgingen dan huizenkopers worden belast door hogere hypotheeklasten.

Bij leenrente betaal je rente over geld dat je leent. Denk aan:

• Hypotheekrente
• Rente op een persoonlijke lening
• Rente op een creditcard

Hoe hoger het risico voor de geldverstrekker, hoe hoger meestal de rente. Ook hier geldt: de rente wordt uitgedrukt in een percentage per jaar.

Let op: bij leningen betaal je vaak rente over het openstaande bedrag. Hoe langer je erover doet om af te lossen, hoe meer rente je in totaal betaalt.

Samengestelde rente betekent dat je rente ontvangt over je eerder ontvangen rente. Dit wordt ook wel rente-op-rente genoemd.

Voorbeeld:

Je zet € 10.000 weg tegen 4% rente per jaar.

• Jaar 1: € 400 rente → saldo € 10.400
• Jaar 2: 4% over € 10.400 = € 416 rente
• Jaar 3: 4% over € 10.816, enzovoort

Je rendement groeit dus elk jaar iets sneller. Hoe langer de looptijd, hoe groter het effect.

Van negatieve rente is sprake wanneer je als spaarder geld moet betalen aan de bank om je spaargeld te stallen, in plaats van dat je een rentevergoeding ontvangt. Dit zeldzame economische fenomeen treedt op wanneer centrale banken (zoals de Europese Centrale Bank) de depositorente onder de 0% verlagen. 

Dit gebeurde bijvoorbeeld in 2014, toen de ECB voor het eerst een negatieve depositorente invoerde om de economie te stimuleren. Banken moesten hierdoor geld betalen om hun overtollige reserves bij de ECB te stallen. Tussen 2019 en 2021 rekenden banken deze kosten steeds vaker door aan vermogende spaarders, die ook moesten betalen over hun spaartegoeden. 

In 2022 werd de depositorente weer verhoogd en als reactie op het besluit van de ECB verhoogden Nederlandse banken hun tarieven en verdween de negatieve spaarrente per 1 oktober 2022 definitief bij de meeste grootbanken.