Vruchtgebruik van een woning in box 3

Vruchtgebruik is ieder gebruik van een goed dat niet jouw eigendom is. Zo kun je bijvoorbeeld het recht hebben om te rijden in een auto van iemand anders. Je plukt de vruchten van een goed, zonder aanspraak te mogen maken op dat goed zelf. Je plukt als het ware de vruchten van een boom, maar de boom blijft in het bezit van een ander.

Vruchtgebruik kan plaatsvinden door verjaring en door vestiging. Verjaring komt in de praktijk vrijwel nooit voor. Daarom gaan we in dit artikel alleen op vestiging in.

Vruchtgebruik levert een interessante belastingvraag op. Want tot wiens vermogen behoort de woning nu eigenlijk? Aan de ene kant is een woning eigendom van de bloot eigenaar; de (rechts)persoon die bezit heeft maar geen recht van gebruik. Aan de andere kant plukken de vruchtgebruikers hier de vruchten van.

• Situatie 1: Eigenwoningregeling blijft van toepassing (box 1): Een woning in vruchtgebruik kan in box 1 van de belastingopgave vallen. Dit betekent dus dat de Belastingdienst het vruchtgebruik aanziet als eigenwoninggebruik. Dit is enkel het geval indien het vruchtgebruik op een woning overgaat op de langstlevende echtgenoot via het erfrecht. En de langstlevende echtgenoot de kosten en lasten van de woning zelf blijft dragen.
  
  In deze situatie wordt de woning al volledig belast in box 1. De bloot eigenaar en de vruchtgebruiker hoeven de woning in dit geval niet op te geven in box 3.
  
• Situatie 2: Verdeling van de belasting (box 3): In alle andere situaties wordt het vermogen opgeknipt. Uiteindelijk moeten de bloot eigenaar als de vruchtgebruiker samen de volledige WOZ-waarde van de woning opgeven.
  
  Vruchtgebruik valt onder de “overige bezittingen“. Dit betekent dat vruchtgebruik in 2026 met een fictief rendementspercentage van 6,00% belast wordt. Over 6,00% van je rendement boven de heffingsvrije grens, betaal je 36% vermogensbelasting.

Het onderstaande rekenvoorbeeld verduidelijkt hoe je zelf het vruchtgebruik op kunt geven in box 3 en hoeveel belasting je uiteindelijk betaalt. Dit rekenvoorbeeld is van toepassing op fiscaal jaar 2026, waarover je in 2027 aangifte doet.

Een alleenstaande zonder schulden, met € 30.000 aan spaargeld op 1 januari 2026, heeft bloot eigendom van de vakantiewoning van zijn overleden vader. Zijn schoonmoeder heeft nog het recht om het huis te kunnen blijven gebruiken.

De WOZ-waarde van de woning ligt op € 300.000. De schoonmoeder was op 1 januari 2026 63 jaar oud. Op basis van de leeftijd op de peildatum, bepaalt de Belastingdienst welke vermenigvuldigingsfactor van toepassing is.

Volgens de tabel is er dus een vermenigvuldigingsfactor van 11 van toepassing (63 minus 11 is 52 jaar). De waarde van het bloot eigendom bedraagt in dit geval € 300.000 - (6% × 11 × € 300.000) = € 102.000. Dit wordt opgegeven onder de “overige bezittingen”.

Samen met het spaardeel van € 30.000 komt het uiteindelijke vermogen zo uit op € 132.000. Hier wordt de vrijstelling van € 59.357 (in 2026) vanaf getrokken. De grondslag sparen en beleggen bedraagt voor deze persoon dan € 72.643. Bij het berekenen van het rendement wordt het bloot eigendom zwaarder belast (op basis van fictief rendement van 6,00%) dan het spaardeel (op basis van een voorlopig fictief rendement van 1,28%).