Jak powinna przebiegać dywersyfikacja oszczędności gotówkowych?

Efektywne zarządzanie finansami osobistymi wymaga przemyślanej strategii. Ważnym jej elementem jest dywersyfikacja portfela inwestycyjnego. Sprawdźmy, jak dywersyfikować oszczędności, aby spać spokojnie i cieszyć się satysfakcjonującym zwrotem.

Dywersyfikacja oszczędności i inwestycji to strategia zarządzania ryzykiem, która polega na dobieraniu do swojego portfela różnej klasy aktywów, sektorów rynku czy regionów geograficznych. Pozwala zmniejszyć wysokość ryzyka przy jednoczesnym zwiększeniu szans na stabilne zyski, zwłaszcza w długoterminowej perspektywie.

Swój portfel inwestycyjny można zdywersyfikować na kilka różnych sposobów. Przyjrzyjmy się bliżej najważniejszym z nich.

Polega na zróżnicowaniu całego portfela na różne klasy aktywów. Taka dywersyfikacja umożliwia zmniejszenie ryzyka dzięki temu, że poszczególne instrumenty finansowe w różny sposób reagują na zmiany rynkowe. Jedne są bardziej, a inne mniej podatne na spadki wartości w określonych warunkach.

• W swoim portfelu można uwzględnić zarówno bardziej (np. akcje i instrumenty pochodne), jak i mniej ryzykowne instrumenty.

• Dobór aktywów warto uzależnić również od korelacji ich stóp zwrotu.

Inwestowanie za granicą pozwala wybierać spośród bardziej urozmaiconej oferty różnych produktów inwestycyjnych. W porównaniu do polskiego rynku inwestor ma lepszy dostęp m.in. do:

• akcji i obligacji zagranicznych spółek,

• REIT-ów – funduszy inwestycyjnych, które inwestują na rynku nieruchomości,

• kontraktów terminowych i CFD,

• instrumentów pochodnych,

• funduszy hedgingowych,

• produktów strukturyzowanych,

• funduszy private equity.

Ryzyko inwestycyjne pozwala również redukować dywersyfikacja geograficzna, czyli inwestowanie w aktywa z różnych krajów i regionów (np. lokaty w zagranicznych bankach).

• Umożliwia minimalizację wahań w portfelu związanych z lokalnymi wydarzeniami gospodarczymi czy politycznymi.

• Ogranicza ryzyko dotkliwych strat m.in. z powodu wojen, kryzysów finansowych, kataklizmów czy hiperinflacji.

• Pozwala inwestować zarówno w krajach rozwiniętych, jak i na dynamicznie rozwijających się rynkach wschodzących (np. azjatyckich).

• Umożliwia wykorzystywanie różnych cykli gospodarczych w skali globalnej.

Zamiast inwestować wszystkie pieniądze w akcje pojedynczych spółek reprezentujących tę samą branżę (np. sektor technologiczny), warto rozważyć podział środków i zainwestowanie w różne sektory, np.:

• energetyczny,

• zdrowotny,

• e-commerce,

• usługowy,

• motoryzacyjny,

• handlowy.

Mówimy w tym przypadku o dywersyfikacji sektorowej (inaczej branżowej).

• Poszczególne branże są w różnym stopniu narażone na wahania koniunkturalne.

• Dzięki tego rodzaju dywersyfikacji oszczędności/inwestycji możemy liczyć, że problemy w jednej określonej branży nie wpłyną negatywnie na cały portfel i nie narażą inwestorów na dotkliwe straty finansowe.

Tego typu dywersyfikacja oszczędności i inwestycji polega na doborze do portfela podmiotów o różnej wielkości – zarówno dużych spółek, jak i tych należących do sektora MŚP.

• Duże korporacje w inny sposób reagują na różne zmiany rynkowe niż mniejsze firmy – gdy jedne umacniają swoją pozycję na rynku, drugie mogą popadać w kryzys.

• Większe ryzyko rynkowe często wynika ze zmian przepisów prawnych i podatkowych, które dotyczą przedsiębiorstw określonej wielkości – np. ze względu na osiągnięte przychody czy liczbę zatrudnionych pracowników.

Pozwala ograniczyć ryzyko związane z osłabieniem lokalnej waluty w określonym kraju – np. złotówki. W takim przypadku inwestor lokujący cały swój kapitał w Polsce byłby bardziej narażony na dotkliwe straty.

Dywersyfikacja walutowa polega na zakupie aktywów w różnych walutach.

• Załamanie kursów jednej czy kilku z nich nie musi wtedy znacząco wpływać na całościowy wynik inwestycji.

• Inwestor może również zarabiać na wahaniach kursów walut w różnych krajach.

Istnieją różne strategie dywersyfikacji portfela inwestycyjnego i oszczędnościowego. Poznajmy najważniejsze z nich.

Przewidzenie przyszłych zmian wartości aktywów w swoim portfelu inwestycyjnym nie jest prostym zadaniem. Dlatego wielu inwestorów stosuje uproszczoną metodę dywersyfikacji. Polega ona na losowym doborze dużej liczby papierów wartościowych wielu spółek – każda z nich ma zbliżony udział w portfelu.

Taka strategia rzadko jest skuteczna, ponieważ nie rozwiązuje kluczowego problemu – przypadkowo dobrane spółki mogą być w podobnym stopniu narażone na wahania cen. Istnieje więc ryzyko, że ich sytuacja na rynku pogorszy się w tym samym czasie.

Podejście to polega na analizie przeszłych trendów i cyklów dotyczących korelacji między poszczególnymi aktywami.

• Pozwala sprawdzić, w jaki sposób poszczególne instrumenty finansowe reagowały w obliczu zmieniających się warunków rynkowych.

• Warto mieć na uwadze, że dane historyczne wcale nie muszą powtórzyć się w przyszłości.

Symulacje, które mają wykazać, jak dany portfel inwestycyjny zachowuje się w ekstremalnych sytuacjach rynkowych – w np. w razie globalnego kryzysu finansowego.

Inwestor podejmuje decyzje dotyczące weryfikacji na podstawie analizy raportów, danych rynkowych, prognoz ekspertów czy wartości wskaźników makroekonomicznych, np.:

• inflacji,

• stopy procentowej,

• poziomu bezrobocia,

• średniego wynagrodzenia w kraju,ratingu i wskaźników płynności finansowej przedsiębiorstw/państw – w tym ROE, ROI, CET1, NPL czy TCR.

Podstawą dobrej strategii dywersyfikacji jest dobieranie do portfela inwestycyjnego aktywów słabo ze sobą skorelowanych (na przykład akcji i obligacji), czyli takich, które zachowują się w odmienny sposób w podobnych warunkach rynkowych.

• W ten sposób, gdy jedna klasa aktywów traci na wartości, inna może zyskać, łagodząc ogólny spadek wartości portfela.

• Aby ocenić taką zależność, można posłużyć się różnymi metodami statystycznymi – np. analizą kowariancji (wspólnej wariancji).

Znając cel i istotność dywersyfikacji, warto zastanowić się, jakie różnorodne klasy aktywów można wykorzystać do budowy portfela inwestycyjnego. Opcji jest naprawdę wiele, a ich wybór zawsze powinien być kwestią indywidualną – zależną od:

• sytuacji finansowej,

• posiadanej wiedzy,

• doświadczenia inwestycyjnego,

• tolerancji ryzyka.

Można dywersyfikować swoje inwestycje poprzez przyjęcie jednej z kilku strategii – w zależności od profilu inwestora.

1. Model zachowawczy

Wielu inwestorów – zwłaszcza początkujących – preferuje model zachowawczy. Wybierają oni bezpieczne formy inwestowania, stałe oprocentowanie i z zasady odrzucają bardziej ryzykowne aktywa. Wprawdzie potencjalne zyski z takich zachowawczych portfeli nie będą przesadnie wysokie, ale niski poziom ryzyka zapewnia inwestorom spokój ducha.

Do dywersyfikacji portfela można wykorzystać m.in. następujące aktywa:

• konta oszczędnościowe,

• lokaty bankowe,

• fundusze inwestycyjne,

• fundusze ETF (ang. Exchange Traded Funds),

• obligacje skarbowe,

• złoto inwestycyjne.

2. Model zrównoważony

Polega na zachowaniu odpowiedniej równowagi między ryzykiem a potencjalnym zyskiem. Portfel powinien zawierać zarówno część agresywną (np. akcje), jak i zachowawczą (np. obligacje i depozyty bankowe).

• Często model ten zakłada również uwzględnienie aktywów dobrze chroniących przed kryzysami (np. wojną czy załamaniem koniunktury rynkowej) – nieruchomości, surowców czy złota.

• Tego typu strategia ma na celu zachowanie stabilnej wartości portfela i osiąganie umiarkowanych zysków w długoterminowym horyzoncie.

3. Model agresywny

Po przeciwległej stronie znajdują się inwestorzy, którym ryzyko inwestycji niestraszne. Inwestują oni zarówno w krótkim, jak i dłuższym okresie, a przy budowie portfela stawiają przede wszystkim na inwestycje z potencjalne wysoką stopą zwrotu. Model ten dopuszcza wyższe ryzyko straty – w tym również możliwość utraty znacznej części lub nawet całości zainwestowanego kapitału.

Do dywersyfikacji portfela inwestycyjnego o podwyższonym ryzyku wykorzystuje się różne produkty finansowe, w tym:

• obligacje korporacyjne,

• akcje,

• metale szlachetne,

• nieruchomości,

• dzieła sztuki, przedmioty kolekcjonerskie i inne inwestycje alternatywne,

• kontrakty terminowe,

• instrumenty pochodne,

• opcje.

Dywersyfikacja w kontekście oszczędności gotówkowych to nic innego jak lokowanie posiadanego kapitału w różnych produktach finansowych, by zminimalizować ryzyko i zwiększyć szansę na stabilny wynik – zależnie od warunków rynkowych i wybranej strategii.

Do realizacji celów oszczędnościowych dobrze sprawdzają się zwłaszcza lokaty bankowe i elastyczne produkty oszczędnościowe.

• Zapewniają duże bezpieczeństwo kapitału, ponieważ podlegają ochronie w ramach systemu gwarantowania depozytów na terenie całej Unii Europejskiej.

• Nawet w razie niewypłacalności banku środki do 100 000 EUR są chronione przez system gwarantowania depozytów – zgodnie z prawem danego kraju UE.

Lokaty terminowe to depozyty zakładane na ściśle określony termin.

• Są objęte stałym oprocentowaniem, co pozwala od razu obliczyć przyszły, potencjalny zysk.

• Klient nie może dopłacać nowych środków, a wcześniejsze zerwanie lokaty zwykle wiąże się z utratą całości wypracowanych odsetek. Jest to skuteczny mechanizm zabezpieczający przed przedwczesnym porzuceniem celu oszczędnościowego.

• Dywersyfikacja może polegać na wyborze lokat o różnym terminie zapadalności – np. 1 miesiąc, 6 miesięcy, 12 miesięcy, 3 lata czy 5 lat.

• Można założyć lokatę odnawialną, która automatycznie przedłuża się na ten sam okres.Kapitalizacja odsetek na lokacie terminowej najczęściej jest jednorazowa – po upłynięciu ustalonego czasu jej trwania.

Elastyczne produkty oszczędnościowe pozwalają oszczędzać przez dowolny czas.

• Oprocentowanie jest zmienne – może wzrastać lub spadać w zależności od stóp procentowych w danym kraju.

• Istnieje możliwość wielokrotnego wpłacania nowych depozytów w dowolnej kwocie.

• Klient wypłaca środki (całość lub część) w dowolnym momencie bez ryzyka utraty odsetek.Kapitalizacja zazwyczaj jest okresowa (np. kwartalna), co zapewnia dodatkowy zysk dzięki efektowi procentu składanego.

Myśląc o dywersyfikacji oszczędności gotówkowych, warto rozważyć również wyjście poza granice kraju. Dobrym pomysłem może być założenie lokaty w zagranicznym banku, by w ten sposób uniezależnić się od systemu finansowego jednego kraju.

• To również szansa na wyższe odsetki w sytuacji, gdy warunki rynkowe w kraju nie będą zbyt sprzyjające.

Choć oszczędzanie pieniędzy kojarzy się z przechowywaniem kapitału w banku i produktami takimi jak lokata czy konto oszczędnościowe, dywersyfikacja ryzyka w tym przypadku może obejmować również inne instrumenty finansowe o niskim lub umiarkowanym poziomie ryzyka, np.:

• obligacje skarbowe i korporacyjne,

• fundusze inwestycyjne,

• ETF-y.

Fundusze inwestycyjne i ETF-y już ze swojej definicji są zdywersyfikowanymi aktywami.

• Jeden fundusz zawsze składa się z co najmniej kilku instrumentów finansowych, np. akcji różnych spółek, obligacji, środków pieniężnych i bonów skarbowych.

• Inwestor może wybierać różne fundusze – zarówno bardziej bezpieczne, mieszane, jak i agresywne.

• Często w portfelu znajdują się jednak aktywa wyłącznie z określonej giełdy czy jednego sektora gospodarki.

Dywersyfikując zgromadzone środki, dobrze jest pamiętać o kilku podstawowych zasadach lokowania oszczędności:

1. Nie wrzucaj wszystkiego do jednego koszyka. Rozważ różne typy kont oszczędnościowych, lokat bankowych, funduszy inwestycyjnych i obligacji.

2. Lokuj środki w różnych instytucjach finansowych. Upewnij się, że Twoje pieniądze są rozdzielone pomiędzy różne banki, w tym krajowe i zagraniczne.

3. Wybieraj różne terminy zapadalności. Zapewni to elastyczność w dostępie do środków i możliwość reinwestycji.

4. Monitoruj i optymalizuj strategię. Sytuacja rynkowa, inflacja, a także osobiste cele i potrzeby mogą z czasem ulec zmianie, co nieraz wymaga modyfikacji dotychczasowego planu inwestycyjnego.

5. Inwestuj tylko w to, co dobrze rozumiesz. Poświęć swój czas na edukację finansową, aby móc ocenić ryzyko i potencjalne zyski związane z różnymi produktami finansowymi.

6. Zbuduj finansową poduszkę bezpieczeństwa przed rozpoczęciem inwestowania. Są to łatwo dostępne środki (np. na koncie oszczędnościowym), które pozwolą pokryć niespodziewane wydatki bez konieczności wcześniejszego wyjścia z inwestycji w niekorzystnym momencie.

7. Inwestuj tylko te pieniądze, których strata nie będzie dla Ciebie zbyt bolesna. Unikaj lokowania w ryzykowne instrumenty finansowe tych środków, których potrzebujeszy do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

8. Dobieraj strategię dywersyfikacji do swojego celu i tolerancji ryzyka inwestycyjnego. Jeśli zależy Ci na zabezpieczeniu kapitału, zbuduj portfel na bazie aktywów o małym i umiarkowanym poziomie ryzyka. Gdy natomiast Twoim priorytetem jest maksymalizacja zysków, możesz przyjąć bardziej agresywną strategię i zaplanować spory udział ryzykownych instrumentów o wysokiej potencjalnej stopie zwrotu.

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego to strategia, której nie powinno się ignorować, ponieważ jest to po prostu nieopłacalne.

• Rozłożenie kapitału na mniejsze części i różne klasy aktywów, np. akcje, obligacje, nieruchomości czy instrumenty alternatywne, minimalizuje ryzyko utraty całego majątku w przypadku błędnej decyzji lub zawirowań na rynku.

• Zróżnicowanie inwestycji zwiększa stabilność portfela, chroni przed nagłymi spadkami wartości w wyniku niesprzyjających warunków rynkowych, a także umożliwia uzyskanie ponadprzeciętnych zysków.

Inwestując tylko w jedną klasę aktywów lub podejmując zbyt śmiałe decyzje na rynku akcji, można przy pierwszych większych stratach skutecznie zniechęcić się do inwestowania.

Zdywersyfikowany portfel inwestycyjny absolutnie nie jest gwarancją sukcesu. Nie ochroni inwestora przed stratą np. w sytuacji, gdy kryzys globalny dotknie cały rynek. Nie sprawia również, że ryzyko związane z inwestycją w magiczny sposób znika. Przemyślana dywersyfikacja portfela może jednak ułatwić właściwe zabezpieczenie kapitału i pomóc w uzyskaniu ponadprzeciętnych zysków.

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego to po prostu mniej lub bardziej skuteczny mechanizm zabezpieczający.

• Rozprasza inwestycje tak, aby nie narażać inwestora na duże straty wynikające z pojedynczych decyzji inwestycyjnych.

• Nawet jeśli jedna część portfela osiąga słabe wyniki, inne mogą straty te zrekompensować.

Myli się jednak ten, kto uważa, że raz wdrożona strategia ochrony oszczędności zwalnia z obowiązku jej regularnego rewidowania. Należy stale monitorować i dostosowywać inwestycje do zmieniających się warunków rynkowych.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi rekomendacji ani porady inwestycyjnej. Decyzje finansowe powinny być podejmowane indywidualnie – z uwzględnieniem Twojej sytuacji i celów.