Belastingdruk in Nederland: Wat is het en hoe bereken je het?

Belastingdruk is een maatstaf die aangeeft welk deel van het bruto nationaal product (BNP) of het inkomen van een individu of bedrijf wordt afgedragen aan belastingen. 

Door je persoonlijke belastingdruk te berekenen:

• Krijg je inzicht in je financiële situatie. Het helpt je te begrijpen hoeveel belasting je betaalt en waar je geld naartoe gaat.

• Kun je financieel beter plannen. Met inzicht in je belastingdruk kun je beter plannen en bijvoorbeeld beslissingen nemen over investeringen of extra werken.

• Kun je ook een  vergelijking maken met andere landen, om zo de aantrekkelijkheid van het belastingklimaat in een ander land in kaart te brengen.

De collectieve lastendruk is het totaal van belastingen en sociale premies als percentage van het bruto binnenlands product (bbp). Dit is de gangbare maatstaf van het CBS om de landelijke belastingdruk te berekenen. 

De belastingdruk in Nederland schommelt de laatste jaren tussen de 38% en 39%. Dat betekent dat van elke € 100 die de Nederlandse economie produceert, ongeveer € 38 tot € 39 via belastingen en sociale premies naar de overheid gaat. In het tweede kwartaal van 2025 bedroegen belastingen en sociale premies ongeveer 38,4% van het bbp.

Er zijn verschillende soorten belastingdruk, die ook op verschillende manieren worden berekend: 

• Marginale belastingdruk: Dit is het belastingpercentage dat wordt betaald over een extra verdiende euro inkomen. Het laat zien hoeveel belasting, premies en eventueel gemiste toeslagen betaald (of verloren) worden als het inkomen stijgt. Hoe hoger de marginale belastingdruk, hoe minder van iedere extra euro daadwerkelijk overblijft

• Gemiddelde belastingdruk: Dit is het belastingpercentage dat je betaalt over je totale inkomen. Je berekent de gemiddelde belastingdruk door de totaal betaalde belasting door het totale inkomen te delen en dit te vermenigvuldigen met 100%.

• Effectieve belastingdruk: Dit is de werkelijke belastingdruk na aftrek van alle mogelijke aftrekposten en heffingskortingen. De berekening van de effectieve belastingdruk is complexer, omdat je alle aftrekposten en heffingskortingen moet meenemen. Deel de belasting na aftrek van deze posten door het totale inkomen en vermenigvuldig dit met 100%.

Als je meer gaat werken en verdienen, ga je in principe meer belasting betalen. Zeker als je inkomen nu in een hogere belastingschijf met een hoger belastingtarief komt. Volgens cijfers van PwC liep de belastingdruk in 2024 op tot 92%, wat betekent dat je van elke extra verdiende euro slechts 8 cent netto overhield.

Toch is de marginale belastingdruk voor de meeste mensen lager dan 60%, blijkt uit een onderzoek van ESB uit 2023. 65% van de werknemers heeft een marginale druk van tussen de 40% en 60%. 

17% van de werknmers had zelfs een extreem lage marginale druk, namelijk 20% of minder. 1 op de 6 werknemers hield netto 80 cent over van elke verdiende extra euro. Bij 13% van de werknemers lag de marginale belastingdruk hoger dan 60%. 

Vraag je je af wat er voor jou verandert op het gebied van belastingen, toeslagen en pensioen als je meer of minder gaat werken? De WerkUrenBerekenaar van Nibud geeft inzicht.

De belastingdruk in Nederland is hoger dan het gemiddelde in de Europese Unie. Dit komt door de uitgebreide sociale voorzieningen en de collectieve verantwoordelijkheid voor bijvoorbeeld gezondheidszorg en onderwijs. 

Landen als Denemarken, België en Frankrijk hebben een vergelijkbare of hogere belastingdruk, terwijl landen in Oost-Europa vaak een lagere belastingdruk hebben.

In Nederland staat de belastingdruk in box 3 (de vermogensrendementsheffing op spaargeld, beleggingen en ander privévermogen) al jaren ter discussie. Je betaalt een vast tarief van 36% over een fictief rendement op je vermogen boven een heffingsvrij vermogen. Voor fiscaal jaar 2025 is dat vastgesteld op € 57.684 per persoon. 

De Belastingdienst rekent met veronderstelde opbrengsten per categorie vermogen. Voor 2026 waren grotere aanpassingen gepland, zoals een verhoging van het fictieve rendement en een verlaging van het heffingsvrije vermogen, wat de belastingdruk aanzienlijk zou verhogen. 

Echter heeft de Tweede Kamer eind 2025 veel van deze maatregelen teruggedraaid: de forfaitaire rendementspercentages blijven grotendeels gelijk (ongeveer 6% voor beleggingen) en het heffingsvrije vermogen wordt zelfs iets verhoogd naar rond € 59.357 per persoon, zodat de belastingdruk voor beleggers minder sterk stijgt dan eerder verwacht. 

Daarnaast werkt de Nederlandse overheid toe naar een stelsel waarbij werkelijk rendement wordt belast onder invloed. Echter is de intrede van dit stelsel uitgesteld tot minstens 2028.

Er zijn verschillende manieren om de belastingdruk te verlagen, zodat je minder belasting hoeft te betalen. 

• Maak gebruik van aftrekposten: Denk aan hypotheekrenteaftrek, giften aan goede doelen, bepaalde studiekosten of niet-vergoede zorgkosten. Ook zijn schenkingen aan (klein)kinderen of andere personen tot een bepaald bedrag aftrekbaar, waardoor je mogelijk minder belasting hoeft te betalen. 

• Optimaliseer de vermogensverdeling met je fiscale partner: Je kunt samen de belastingdruk verlagen door slim gebruik te maken van elkaars heffingsvrije vermogens in box 3.

• Overweeg om groen te sparen/beleggen. Groene beleggingen en groene spaarproducten bieden een extra fiscaal voordeel bovenop de standaard box 3-vrijstelling. 

• Los schulden af die boven de schuldendrempel uitkomen. In fiscaal jaar 2025 kun je schulden in box 3 boven de € 3800 (of € 7600 als fiscale partners) aftrekken in je belastingaangifte. Daardoor verlaag je je box 3-vermogen en hoef je mogelijk minder vermogensbelasting te betalen.

• Beleg/spaar een bedrag in een lijfrenteproduct: Bedragen die (tot je jaarruimte) in een officieel pensioenproduct worden gestopt, zijn aftrekbaar in je belastingaangifte.

• Zorg ervoor dat je spaargeld niet boven de heffingsvrije grens komt: In 2026 betaal je nog steeds belasting over een fictief rendement op spaargeld en beleggingen boven de heffingsvrije grens. Tot dit bedrag kun je belastingvrij sparen. Je verlaagt je belastingdruk dus door je vermogen in box 3 te verlagen tot de heffingsvrije grens, bijvoorbeeld door het spaargeld boven die grens te gebruiken om versneld af te lossen of te schenken.