Ubezpieczenie emerytalne w Polsce – jak działa i co oznacza dla Twoich przyszłych oszczędności?

Choć składki emerytalne są odprowadzane automatycznie, niewiele osób na co dzień zastanawia się, w jaki sposób przekładają się na przyszłe świadczenie. Tymczasem decyzje podejmowane na długo przed zakończeniem kariery zawodowej mogą wpływać na poziom życia po przejściu na emeryturę.

Ubezpieczenie emerytalne jest jednym z filarów polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Jego podstawowym celem jest zapewnienie dochodu osobom, które zakończyły aktywność zawodową po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego.

Obecnie wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Samo osiągnięcie tego wieku nie oznacza jednak obowiązku zakończenia pracy. Każdy ubezpieczony sam podejmuje decyzję o przejściu na emeryturę. Statystyki ZUS wskazują, że coraz więcej osób decyduje się pracować dłużej – może to prowadzić do zgromadzenia większego kapitału i wysokości przyszłego świadczenia. Skokowo przybywa również pracujących emerytów. Na koniec 2025 roku było ich około 1.2 mln.

Na czym polega obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne?

Obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne powstaje z mocy prawa. Nie wymaga podpisywania dodatkowych dokumentów ani składania odrębnych wniosków. Wystarczy, że pojawi się odpowiedni tytuł do ubezpieczenia.

Najczęściej dotyczy to osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Obowiązek może wynikać również z wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, prowadzenia działalności gospodarczej lub pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Warto zaznaczyć, że nie każda umowa cywilnoprawna powoduje identyczne skutki. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują różne rodzaje umów, a zakres obowiązkowych składek zależy od konkretnego tytułu umowy oraz sytuacji ubezpieczonego.

Zakres osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym jest szeroki. Obejmuje m.in.:

• pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
• osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia, jeśli podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym,
• osoby prowadzące działalność gospodarczą,
• osoby współpracujące z przedsiębiorcami,
• osoby pobierające zasiłek macierzyński,
• członków rolniczego systemu ubezpieczeń prowadzonych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), funkcjonującą odrębnie od ZUS.

Przedsiębiorcy rozpoczynający działalność mogą korzystać z kilku preferencji.

• Przez pierwsze sześć miesięcy dostępna jest ulga na start, która zwalnia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W tym okresie nie są naliczane składki emerytalne ani rentowe.
• Po zakończeniu ulgi można przejść na preferencyjne składki ZUS, z których można korzystać maksymalnie przez 24 miesiące. W tym przypadku podstawę wymiaru stanowi 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli znacznie mniej niż standardowa podstawa.

Ile wynosi składka emerytalna?

Składki na ubezpieczenie emerytalne są automatycznie odciągane z pensji. Łączna składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy wymiaru. Jej finansowanie zależy od rodzaju zatrudnienia:

• Umowa o pracę:
  • 9,76% opłaca pracownik,
  • 9,76% opłaca pracodawca.
• Działalność gospodarcza:
  • przedsiębiorca opłaca składkę emerytalną w wysokości 19,52% od obowiązującej podstawy wymiaru – w 2026 r. przy standardowej podstawie 5 652 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego) miesięczna składka emerytalna wynosi 1 103,27 zł.

Sama składka emerytalna odprowadzana do ZUS nie wyczerpuje całego systemu emerytalnego. W Polsce funkcjonują trzy filary, które wzajemnie się uzupełniają.

1. Pierwszy opiera się na obowiązkowych składkach na ubezpieczenie emerytalne. 

2. Drugi obejmuje otwarte fundusze emerytalne zarządzane przez powszechne towarzystwa emerytalne oraz subkonto w ZUS. Obecnie przystąpienie do OFE nie jest już możliwe dla nowych uczestników, dlatego jego znaczenie w systemie systematycznie maleje. 

3. Trzeci filar tworzą dobrowolne formy oszczędzania, m.in. IKE i IKZE.

Źródło: opracowanie własne

Osoby, które odkładają środki wyłącznie w ramach obowiązkowego systemu, muszą liczyć się z tym, że wysokość emerytury będzie zależała przede wszystkim od zgromadzonego w ZUS kapitału oraz momentu przejścia na emeryturę. Co do zasady, wyższe składki i dłuższy okres ich opłacania sprzyjają zgromadzeniu większego kapitału emerytalnego. 

• Korzystanie z różnych form długoterminowego oszczędzania może wspierać budowanie dodatkowego kapitału na emeryturę i rozszerzać różnorodność źródeł przyszłych dochodów.

Przyszła emerytura nie musi opierać się wyłącznie na obowiązkowych składkach. Oprócz ZUS można korzystać także z programów pracowniczych, indywidualnych produktów emerytalnych oraz własnych oszczędności. Poniższa infografika pokazuje, z jakich elementów może składać się dodatkowe zabezpieczenie finansowe na przyszłość.

Wysokość emerytury z ZUS nie jest ustalana na podstawie ostatniej pensji ani wyłącznie liczby przepracowanych lat. Kluczowe znaczenie ma kapitał zgromadzony na indywidualnym koncie ubezpieczonego oraz przewidywany okres wypłaty świadczenia. Na wysokość przyszłej emerytury wpływają:

• Wysokość odprowadzanych składek – im wyższe wynagrodzenie, tym wyższe składki wpłacane do systemu.

• Długość okresu aktywności zawodowej – każdy kolejny rok opłacania składek wzmacnia wartość kapitału emerytalnego. Osoba, która pracuje dłużej i później przechodzi na emeryturę, zwykle może liczyć na wyższe świadczenie, ponieważ zgromadziła więcej środków, a okres pobierania emerytury jest statystycznie krótszy.

• Rodzaj wykonywanej pracy i forma zatrudnienia – wysokość składek zależy od tytułu ubezpieczenia. Inaczej wygląda sytuacja pracownika zatrudnionego na umowę o pracę, a inaczej osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą. Ta druga grupa może korzystać z określonych przepisami ulg i preferencji wpływających na wysokość podstawy wymiaru składek.

• Przerwy w opłacaniu składek – okresy bez aktywności zawodowej mogą oznaczać niższy kapitał emerytalny.

• Moment przejścia na emeryturę – decyzja o zakończeniu pracy wpływa na wysokość świadczenia. Odroczenie przejścia na emeryturę może pomnożyć zgromadzony kapitał i w wielu przypadkach skutkować wyższym świadczeniem.

Na wysokość przyszłej emerytury wpływają więc nie tylko bieżące zarobki, ale również decyzje podejmowane przez wiele lat aktywności zawodowej. 

Planowanie emerytury część osób traktuje jako długoterminowy proces, w którym obowiązkowe składki mogą być uzupełniane dodatkowymi formami oszczędzania.

Emerytura z ZUS stanowi podstawowe źródło dochodu dla większości osób po zakończeniu kariery, jednak jej wysokość nie zawsze może pomóc zachować poziom życia znany z okresu aktywności zawodowej. Wynika to z faktu, że świadczenie jest powiązane z wysokością wcześniej odprowadzanych składek, a nie z ostatnim otrzymywanym wynagrodzeniem.

• Osoba osiągająca przez wiele lat wyższe dochody zgromadzi większy kapitał emerytalny niż ktoś, kto opłacał niższe składki lub miał długie przerwy w zatrudnieniu.

• W przypadku przedsiębiorców znaczenie ma również wybrana podstawa składek. Przedsiębiorca może korzystać z różnych preferencji i ulg, ale musi być świadomy tego, że decyzje te przekładają się na niższy kapitał zapisany na przyszłą emeryturę.

Z tego względu część osób decyduje się uzupełniać obowiązkowy system emerytalny dodatkowymi formami długoterminowego oszczędzania.

Dodatkowe środki na emeryturze można budować poprzez dobrowolne formy oszczędzania. Poszczególne rozwiązania różnią się zasadami działania, dlatego przy ich porównywaniu uwzględnia się m.in. horyzont czasowy, akceptowany poziom ryzyka oraz konsekwencje podatkowe.

Źródło: opracowanie własne

Przed wyborem konkretnego rozwiązania możesz sprawdzić zasady opodatkowania oraz koszty związane z danym produktem. 

Źródła:

https://www.zus.pl/-/p%C3%B3%C5%BAniejsze-przej%C5%9Bcie-na-emerytur%C4%99-si%C4%99-op%C5%82aca [dostęp 08.07.2026]

https://www.rp.pl/praca-emerytury-i-renty/art44332101-zus-coraz-wiecej-pracujacych-emerytow-eksperci-to-zle-zjawisko [dostęp 08.07.2026]

https://www.zus.pl/aktywni-50-plus/przygotuj-sie-na-swoja-emeryture [dostęp 08.07.2026]